Um myndvinnslu

Pistill frá Jóni Sigurgeirssyni

Yfirlit yfir efni pistils

Hvernig er mynd geymd?

Rafræn mynd = tölur sem tákna birtu á hvern pixil.
Tölvan skráir aðeins 0 og 1 → með fleiri bitum verða fleiri möguleg gildi.
8 bitar = 256 birtustig → JPEG-myndir.
14 bitar ≈ 16.000 birtustig → RAW-myndir.

Af hverju RAW?

Fleiri birtugildi til að vinna með.
Minni eyðing upplýsinga í vinnslu.
Tekur meira pláss, en geymslumiðlar eru ódýrir.

Hvað er myndvinnsla?

Breyta tölugildum (birtu, kontrast, liti).
Myndir eru byggðar á þremur litrásum (R, G, B).
Lightroom og sambærileg forrit breyta ekki frumgögnum → vista aðeins leiðbeiningar.
Útflutningur býr til nýja mynd.

Lightroom

Library → myndasafn, heldur utan um staðsetningu mynda.
Develop → framköllun, sleðar fyrir birtu, kontrast, liti.
Histogram sýnir dreifingu birtu.

Val á forriti

Byrjendur: Luminar, Pixelmator, ACDSee Home, GIMP
Millistig: ACDSee Pro/Ultimate, ON1 Photo RAW, Affinity Photo, Darktable
Atvinnumenn: Lightroom, Photoshop, Capture One, DxO

Vinnsla stafrænna mynda

Inngangur

Rafræn mynd er samansafn af tölum þar sem hver tala sýnir hversu mikil birta féll á hvern pixil eða mælipunkt. Punktarnir eru milljónir talsins og því er tölurunan í hverri mynd mjög löng.

Tölvan í myndavélinni skynjar, líkt og aðrar tölvur, aðeins tvær tölur: 0 og 1. Með nægilega langri runu af 0 og 1 má þó skrá mjög stórar tölur. Ef runan hefur tvö sæti eru möguleikarnir 00, 01, 10 og 11. Með tveimur sætum getum við því skráð fjórar ólíkar tölur. Hver runan verður alltaf að vera jafn löng. Framanritað er tvö sæti – kallað tveir bitar í byde eða bæti.

Við hvert nýtt sæti tvöfaldast möguleikarnir. Þegar stafræn myndatækni tók að ryðja sér til rúms voru myndir yfirleitt geymdar í 8 bitum í hverju bæti (byte). Með 8 bitum er hægt að skrá 256 mismunandi gildi, sem í ljósmyndun jafngildir 256 birtustigum.

Myndir í JPEG-formi eru enn í dag að jafnaði 8 bitar og bjóða því upp á 256 mismunandi gráa tóna í hverjum grunnlit.

Nútímamyndavélar geta þó mælt mun fleiri gildi. Ef myndavélin skilar óunnum gögnum (RAW) getur hver mælipunktur geymt tölur með 14 bitum. Það jafngildir yfir 16 þúsund mögulegum birtustigum. Þó að augað greini ekki alltaf þennan mun nýtist hann í vinnslunni þar sem mikilvægt er að hafa næg gögn til að vinna með.

Ein mikilvægasta forsenda góðrar myndvinnslu er að taka upp hrámyndir (RAW). Þær taka meira pláss en geymslumiðlar eru ekki lengur dýrir. Margir ljósmyndarar vista bæði JPEG og RAW-skrár til öryggis.

Myndvinnsla

Myndvinnsla felst í að breyta tölugildum myndarinnar. Ef tölugildi eru hækkuð á ákveðnu svæði birtist það bjartara, og ef þau eru lækkuð dökknar svæðið. Heilinn vinnur sjálfur þannig úr sjónrænni upplifun að hann eykur andstæður, og oft viljum við gera hið sama í myndvinnslu.

Mynd er samsett úr þremur litrásum – einni fyrir hvern grunnlit (rauðan, grænan og bláan). Með því að breyta birtu í þessum litrásum má stýra litadýpt og kontrast.

Frægasta forritið til að vinna hrámyndir er Lightroom frá Adobe. Það er þó ekki jafn aðgengilegt og áður þar sem það er nú aðeins selt í áskrift, sem getur reynst dýrt hér á landi. Ódýrara getur verið að kaupa það í gegnum aðrar leiðir, sérstaklega ef maður hefur aðgang sem íbúi í öðru landi.

Hvað gerir Lightroom?

Lightroom er í grunninn gagnagrunnur sem heldur utan um myndir. Þar eru geymdar upplýsingar um staðsetningu mynda á diski ásamt smámyndum (thumbnails). Þessi hluti kallast Library og mætti á íslensku kalla Myndasafn.

Aðalvinnslan fer fram í Develop (framköllun). Þar er hægt að stilla birtu, kontrast, liti o.fl. með sleðum. Histogram sýnir dreifingu birtu á myndinni og breytist þegar sleðarnir eru hreyfðir.

Mikilvægt er að hafa í huga að Lightroom breytir ekki frumgögnunum. Allar breytingar eru skráðar í gagnagrunni sem leiðbeiningar (t.d. „lýsing +1“). Þegar mynd er flutt út, t.d. á vefinn, býr Lightroom til nýja mynd með þessum breytingum – frumgögnin haldast óbreytt.

Aðrir valkostir við Lightroom og Photoshop

Fyrir byrjendur / áhugamenn

Luminar Neo – ca. €14,95/mán. eða €249 (eign) sjá https://www.youtube.com/watch?v=Cdkoi52wmrc
Pixelmator Pro (Mac) – ca. €49,99 (eign)
https://www.youtube.com/watch?v=ll6bvL1Pu3I&t=125s
ACDSee Photo Studio Home – ca. $89 (eign)